Deur: Sakkie Spangenberg

Die wyse waarop baie van ons die Bybel lees en verstaan, verskil aansienlik van vroeëre geslagte se lees en verstaan daarvan. Ons is beïnvloed deur ten minste drie groot omwentelings in die geestesgeskiedenis van die Westerse wêreld. Gedurende die vyftiende tot sewentiende eeu het daar ‘n omwenteling voorgekom in Westerlinge se begrip van die waarheid. Gedurende die sewentiende tot negentiende eeu het daar ‘n omwenteling plaasgevind in hulle verstaan van die geskiedenis. Gedurende die twintigste eeu het daar ‘n omwenteling plaasgevind in hulle omgang met literatuur.

Die viering van Kersfees bied na my mening ‘n goeie aanknopingspunt om ‘n keer die effek van hierdie omwentelinge en die belangrikheid van die historiese Jesusnavorsing te illustreer.

Christene wat tot die Westerse tradisie van die Christendom behoort, vier Jesus se geboorte op 25 Desember. Christene wat tot die Oosterse tradisie behoort, vier sy geboorte op 6 Januarie. Twee tradisies en twee verskillende datums! Wie is reg? Is Jesus op 25 Desember of op 6 Januarie gebore?

Uit navorsing het dit duidelik geword dat nié één van hierdie datums korrek is nié. Jesus van Nasaret (of dan die historiese Jesus) is nie op 25 Desember óf 6 Januarie gebore nie. Ons het hier te doen met ‘n tradisie wat sy oorsprong in die vierde eeu nC het.

Hoe het dit gekom dat 25 Desember gekies is? Die datum hou verband met ‘n fees wat in Europa gevier is om die terugkeer van die son na die lang Europese winter, te herdenk. Die Noordelike wintersonstilstand vind jaarliks op 21/22 Desember plaas. Die fees was bekend as die fees van die onoorwinlike Son. Omdat die Christelike godsdiens die amptelike godsdiens van die Romeinse ryk geword het, is hierdie fees verchristelik.

Dis egter nie net oor Jesus se geboortedag wat daar verskillende tradisies bestaan nie, maar ook oor sy geboortejaar. Is Jesus van Nasaret 2002 jaar gelede gebore? Anders gestel: Is Jesus in die jaar 1 nC gebore? Volgens Matteus en Lukas is Hy gebore tydens die bewind van Herodus die Grote (Matt. 2:1, Luk. 1:5). Uit buite-bybelse bronne weet ons dat Herodus in die jaar 4 vC oorlede is. As ons die twee evangelies se gegewens aanvaar, moes Jesus dus vóór 4vC gebore gewees het. Lukas gee egter addisionele inligting. Volgens hom was Sirenius goewerneur van Sirië toe ‘n volkstelling gehou en Jesus gebore is (Luk. 2:1-7). Maar Sirenius het eers gedurende die winter van 6-7 nC aan bewind gekom. Lukas se twee datums rym dus nie mooi nie. Jesus kon nie vóór 4vC én ná 6 nC gebore gewees het nie! Êrens het Lukas se inligting hom in die steek gelaat.

‘n Derde saak waaroor daar verskillende tradisies bestaan, is Jesus se geboorteplek. Volgens Matteus het Josef en Maria in ‘n huis in Betlehem gewoon en het die ster die wyse manne daarheen gelei (Matt. 2:9-11). Volgens Lukas het die gesin in Nasaret gewoon (Luk. 2:1-7) en is Josef en Maria deur keiser Augustus se sensusopname gedwing om na Betlehem te gaan. Hier in Betlehem is Jesus toe in ‘n stal gebore waar die skaapwagters Hom gevind het. ‘Hier is nie sprake van ‘n teenstrydigheid nie’, sal sommige lesers sê. Maar was Jesus in ‘n huis gebore (soos Matteus beweer), of is Hy buite die herberg in ‘n stal gebore (soos Lukas beweer)? Was daar wyse manne of skaapwagters? Ons kan die vraag nog indringender vra: Was Jesus wél in Betlehem gebore (soos Matteus en Lukas beweer), of is Hy in Nasaret gebore (soos Markus en Johannes veronderstel)? Nêrens in Markus of Johannes word na Hom verwys as ‘Jesus van Betlehem’ nie, maar altyd as ‘Jesus van Nasaret’ (vgl Mark. 1:9, 24; 10:47; 14:67; 16:6; Joh. 1:45; 18:5, 7).

Gerd Theissen (‘n Duitse Nuwe-Testametikus) skryf die volgende hieroor: ‘My gevolgtrekking is dat Jesus van Nasaret kom. Die verskuiwing van sy geboorteplek na Betlehem is die resultaat van godsdienstige legende en kreatiwiteit. Volgens die destydse verwagting moes die messias in Betlehem gebore word, daarom verplaas Matteus en Lukas Jesus se geboorte daarheen.’

Die historiese Jesus was dus nooit in Betlehem gebore nie, ook nie in die jaar 1 nC nie en allermins op 25 Desember. Wat het Christene en die wêreld dan op 25 Desember gevier? Na my mening ‘n roereier-geboorteverhaal. Dis ‘n verhaal wat nêrens só in die Bybel opgeteken staan nie, maar oor eeue uit Bybelse en buite-bybelse materiaal geskep is – natuurlik met verskeie oogmerke. Tans is dié verhaal ‘n handige instrument om kapitalisme te dryf.

Ons het op 25 Desember eintlik die geboorte van die ‘global capitalistic and sentimental Jesus’ gevier. Kersfees het ‘n kapitalistiese fees geword. In die VSA (wat 70% van die wêreld se hulpbronne jaarliks verorber) word 40% van die land se handel tydens die veertien dae tussen ‘Thanksgiving day’ en Kersdag gedryf. Ek wonder hoe ons land se Desemberhandelsyfers gaan lyk en twyfel of dit die koninkryk is waarvoor die historiese Jesus Hom beywer het.
Opgedateer op : Sa 06 Aug 11